Amelands blijft leven dankzij woa’deboek

NES (A)

(A) Thea Oud-De Jong heeft woensdag uit handen van Siebren Dyk het eerste exemplaar ontvangen van het Groat Amelander Woa’deboek.

Het is een lijvig boekwerk geworden van bijna duizend pagina’s, uitgegeven door de Fryske Akademy. Het bevat onder meer een woordenlijst, een overzicht van vervoegingen van werkwoorden, fonetische uitspraak, de ontstaansgeschiedenis van de Friese dialecten en een woordenlijst Nederlands-Amelands. Verder een in memoriam van Anton Oud, de in 2006 overleden man van Thea. Hij was de samensteller van het Woa’deboek fan ut Amelands, dat in 1987 verscheen. Voor hem was de klus op dat moment niet geklaard, want steeds weer ontdekte hij nieuwe woorden en gezegden. In 1995 begon hij aan een vervolg. Er werd weer een werkgroep gevormd, van wie Jacob Bakker en Ankie Nagtegaal-De Boer ook bij de totstandkoming van het eerste boek Oud terzijde stonden. Nieuwe leden waren Antje van Seventer-Nobel, Richard Veltman en de inmiddels overleden Tiemen Boelens.

,,Letter voor letter werd behandeld, dat ging heel secuur. Als een woord in tenminste drie families werd gebruikt dan werd het in het boek opgenomen. Anton nam onze gesprekken op, mede vanwege de uitspraak, en werkte dat later uit”, vertelde Jacob Bakker bij de presentatie in de Burgemeester Walda School. Niet toevallig was voor een school als locatie gekozen, want het is de bedoeling dat meer aandacht aan het Amelands wordt besteed op de scholen. De scholen kregen destijds ontheffing voor het Fries, in plaats daarvan moest heemkunde worden gegeven. In de praktijk kwam daar weinig van terecht. Enkele jaren geleden hebben Joke Mosterman-Van Doorn en Peter Kienstra het plan opgevat dit vak nieuw leven in te blazen. De website opavontuuropameland.nl zag het levenslicht. Op deze site staan de belevenissen van Tim en Tamara, twee Amsterdamse kinderen die bij opa Sippelaar op Ameland met eilander gebruiken en gewoonten zoals garnalen kruien bekend worden gemaakt. De kinderen van de bovenbouw leren met heemkunde over de geschiedenis, cultuur en natuur van Ameland en het Waddengebied. ,,We willen met dit project het dialect levend houden bij de jeugd, want we vernemen dat het actief gebruik van het Amelands achteruit gaat”, aldus Kienstra.

Er draaien al proeflessen op de basisscholen. Binnenkort wordt het lespakket ook geïntroduceerd op de BWS. Dat de kennis van het Amelands wel wat bijgespijkerd mag worden bleek tijdens de kwis, die klas vier van de BWS had voorbereid. Zij hadden woorden en gezegden uit het Woa’deboek gezocht en de aanwezigen gevraagd naar de betekenis. Dat bleek best lastig voor menigeen.

Toen Oud klaar was met de samenstelling leverde hij zijn materiaal in bij Willem Visser en Siebren Dyk van de Fryske Akademy. Zij vulden het aan en zorgden voor een correcte grammaticale weergave. In zijn voorwoord vertelt Dyk over de ontstaansgeschiedenis van de Friese mengdialecten. ,,Om erbij te horen werden woorden overgenomen uit het Nederlands, maar de grammatica bleef Fries, kijk maar eens naar de volgorde van de werkwoorden.’’ Dyk heeft zich verbaasd over de grote dialectverschillen die er zelfs op een kleine bevolking als die van Ameland zijn: ,,De verschillen tussen Oost en Werst zijn fascinerend voor een buitenstaander. Het Dokkums en Staverens staan dichter bij elkaar!”

Hij overhandigde het tweede exemplaar van het nieuwe woordenboek aan burgemeester Albert de Hoop, die zijn overtuiging uitsprak dat het Amelands blijft bestaan: ,,Amelanders wonen hier al duizend jaar. Ze zijn honkvast, dat maakt het eiland mooi, hierdoor blijft de taal leven.’’

In haar dankwoord zei Thea Oud trots te zijn op haar manen het Groat Amelands Woa’deboek: ,,Hoe skrief je dut, hoe sèèg je dat? In dit boek ligt Antons ziel en zaligheid.’’


Auteur

Redacteur