300 jaar oude zwarte moerbeiboom in Dokkum onderwerp in BNNVARA-programma Vroege Vogels

Dokkum

Dat Dokkum een bijzondere moerbeiboom in de binnenstad heeft, weten veel mensen uit de regio waarschijnlijk wel. Maar om deze boom ook onder de aandacht te brengen van het grote publiek mochten museumdirecteur Ihno Dragt uit Dokkum en veldbioloog Gertie Papenburg uit Buitenpost hun verhaal doen voor het radioprogramma Vroege Vogels van BNNVARA.

Enkele maandenlang is daarin een rubriek getiteld “Als bomen konden spreken”. Bedenker en interviewer Tal Sarid bezoekt regelmatig Jeruzalem waar men bij wijze van spreken struikelt over de zeer oude bomen. En als kind al was hij gefascineerd door de gedachte: wat als die bomen eens konden spreken, wat zouden ze ons dan veel kunnen vertellen. Zijn programma koppelt steeds een boom ergens in Nederland aan een periode uit de vaderlandse geschiedenis. In het geval van Dokkum werd Ihno Dragt benaderd om iets te vertellen over de scheiding van kerk en staat van rond 1800 en Gertie Papenburg over de specifieke eigenschappen van deze moerbeiboom. En zo trotseerden de drie mannen een uur lang de strenge koude bij de Grote Kerk van Dokkum om hun kennis over de boom te spuien (wat gecomprimeerd zal worden tot een interview van zes minuten).

Van de traag groeiende moerbeibomen wordt in de bijbel vermeld dat men in hun gebladerte de aanwezigheid van God kan voelen. Dragt denkt dat dit de reden is dat een predikant van de kerk de boom in zijn tuin plantte omstreeks 1720-1730. Ook elders in Nederland wordt de boom in de context van klooster- of pastorietuinen aan getroffen. Volgens Papenburg is het onwaarschijnlijk dat de boom daar bij toeval is terechtgekomen. Van de boom is bekend dat de zaden in ons klimaat, ondanks de overvloedige vruchten, maar moeilijk ontkiemen. In heel Nederland zijn er nog maar zo’n twaalf van dergelijke monumentale moerbeien bewaard gebleven. Overigens, wist hij te melden, wordt in veel tuinboeken gewaarschuwd de boom aan te planten want de bessen maken er een enorme troep van en de sapvlekken zijn bijna niet uit textiel te verwijderen. Dragt vertelde zelf niet religieus te zijn maar toch met deze moerbeiboom een, zo men wilt, mystiek moment ervaren te hebben. De ongeveer 7 meter hoge boom leunt als het ware tegen het gotische kerkraam aan en normaliter heb je er alleen van onderaf zicht op. Maar tijdens een uitvoering van de Mattheüs Passion (ook van omstreeks 1730!) door het Dokkumer Toonkunstkoor stond hij als een van de tenoren hoog op het podium tegen dat raam aan en kon de bladeren in de kruin bijna aanraken. En geholpen door de prachtige liederen die ten gehore gebracht werden en het bijzondere zicht op die eeuwenoude moerbeiboom had hij even het gevoel of de tijd stilstond.

Voor de boom heeft de tijd niet stil gestaan. Hij wordt gestut door metalen palen en desondanks brak enkele jaren geleden een grote tak af, die aan de jaarringen te oordelen zelf al zo’n 150 jaar oud was. De groeiwijze van de boom is van nature min of meer struikvormig en de plaats van de Dokkumer moerbei tegen de zonnige zuidmuur van de St.-Maartenkerk heeft een overhangen naar het zuiden bevorderd, wat hem extra kwetsbaar maakt. De afgelopen jaren zijn de moerbeien geoogst door de uitbater van het hotel/restaurant De Abdij aan de Markt, die ze gebruikte voor jams, toetjes en dranken. Vorig jaar is het restaurant gesloten en het is nu onzeker of de beien van de oeroude boom nog geoogst en verwerkt gaan worden.

De uitzending van Vroege Vogels over de zwarte moerbei van Dokkum vindt over 8 weken plaats, op een vroeg tijdstip uiteraard, maar is ook daarna te beluisteren. Natuurlijk wordt de moerbei ook afgebeeld in het boek over de Markt dat het museum aan het samenstellen is en op 18 mei zal verschijnen, maar Papenburg en Dragt zijn ondertussen bezig een uitgebreide brochure samen te stellen over deze meest bijzondere boom van Dokkum.


Auteur

jkommerie