De ‘vergeefse jacht’ op de plaagrups in Surhuisterveen

SURHUISTERVEEN - Wie geraakt wordt door de haren van een eikenprocessierups, kan daar wel zes jaar last van houden. Toch zullen we er mee moeten leren leven. ,,Bestride slagget net mear, it is mear behearsing.''

Dat zegt Peter van der Weg van Pius Floris Boomverzorging, onderdeel van Frisia in Burgum. Onder zijn leiding zijn op dit moment in Achtkarspelen teams bezig om nesten van de rups te verwijderen. De gemeente heeft vorig jaar zelf ook de aanval ingezet op de plaagrups, door honderden vogelhokjes op te hangen. Daarmee hoopt Achtkarspelen de koolmeesjes en andere rupseneters te lokken.

Signaal

Dat is een mooi signaal naar de burgers dat de plaag serieus wordt genomen, maar echt effectief is het niet, zegt Van der Weg. De rups rukt namelijk nog steeds op. ,,It is mei wol 400 persint tanaam. Foarrich jier sieten wy op sa'n 200 nêsten, no binne it der rûchwei 800 of 900. Dy fûgels kinne se lang net allegear pakke. Wy ek net. It is ûnmooglik om Achtkarspelen hielendal skjin te krijen. En slagget dat wol, dan komme se hjir wol hinne fanút de buorgemeenten. It is ek gjin bestriding mear wat wy dogge, it is behearsking. De minsken sille leare moatte der mei te libjen.''

In Achtkarspelen is de bestrijding twee jaar geleden begonnen. De verspreiding van de rups gaat zo snel omdat het nachtvlindertje in de twee dagen dat hij leeft eitjes kan leggen in zo'n acht bomen. En die nesten kunnen uit wel drieduizend rupsen bestaan. ,,Ik ha se sels sjoen, nêsten sa grut as in fuotbal. As al dy trijetûzen rûpen in flinter wurde, dan kinst wol neigean hoefolle nije nêsten dat opleverje kin.''

Vervellen

Eind april komen de rupsen uit de eitjes, waarna ze zes keer vervellen totdat ze in juli volgroeid zijn. Hun naam ontlenen ze aan het feit dat ze vanuit de nesten ’s nachts groepsgewijs - in processie - op zoek gaan naar voedsel in de toppen van de boom. Pas na de derde vervelling, tussen half mei en eind juni, krijgen de rupsen de sterk irriterende brandharen. Bij de zesde vervelling in juli verpoppen de rupsen zich tot een onopvallende grijze nachtvlinder, zonder brandharen. Het is voor de bestrijders dus zaak om de rups te pakken voordat hij als vlinder wegfladdert. ,,Wy meitsje no de twadde rûnde troch Achtkarspelen, mar wy ha de earste útfleangatten al wer ûntdekt.''

Van der Weg wijt de snelle groei aan het gunstige klimaat voor de rups, die rond 2005 uit Spanje en Frankrijk met ingevoerde bomen in Nederland is beland en sinds 2009 in Friesland voorkomt. Door de hogere temperaturen, de zachte winters en het ontbreken van natuurlijke vijanden kon de exoot zijn leefgebied sluipenderwijs uitbreiden tot nagenoeg heel Nederland. ,,As der no ris in goeie strenge winter kaam, mei temperatueren ûnder de -15 graden, dan hast in kâns dat de aaien kapot frieze.''

Sykje se net op

Het wegzuigen van de eikenprocessierups is vooral belangrijk bij zogenaamde 'verhoogde-risicobomen', bijvoorbeeld langs veelgebruikte fietspaden. Zodra een nest wordt gevonden wordt de boom gemarkeerd met rood/wit lint. ,,Dat is fuort in sinjaal om út 'e buert te bliuwen. Sykje se foaral net op'', waarschuwt Van der Weg. Bij rustig weer valt het risico mee, maar zodra het begint te waaien komen de haartjes van de rups in de lucht terecht. Dat gebeurt ook als de rups zich bedreigd voelt, dus afstand houden is een belangrijk advies. Ook oude nesten van vorig jaar bevatten veel brandharen die kunnen verwaaien.

Wie geraakt wordt door de haren, waarvan elke rups circa 700.000 heeft, kan daar flink last van krijgen, weet Van der Weg. De haar die in de huid komt breekt af en laat gif los. Het lichaam reageert daar op door antistoffen aan te maken. ,,It is net sa as mei de brânnettel, dat de jokte nei in kertierke sakket ast der net oan komst. Dit fielt as brânen en dat is net fijn. It kin soms wol in twa wiken duorje. Mar dy hier bliuwt yn it fel sitten, dat is in rotding. Dêr kinst noch wol seis jier lêst fan hâlde. Foaral mei waarm waar kin it flinke irritaasje jaan. Dêrnjonken kinne de hierkes ek skea oanrjochtsje oan de luchtwegen en de eagen.''

Porselein

In Surhuisterveen waren deze week Norbert Peters en Jos Casteleijn bezig met het wegzuigen van rupsennesten. Goed beschermd zuigen zij met een lange steel de nesten op. ,,Foaral de man mei de sûger hat goeie beskerming. Gelokkich is der noch noait ien fan ús rekke'', zegt Van der Weg. De nesten die worden opgezogen belanden in een mobiele kachel, waarin de dieren in een temperatuur tussen de 600 en 700 graden verbranden. Alleen de minuscule haartjes blijven over. ,,Dy binne fan porselein. Oan de ein fan it seizoen giet dat restprodukt nei in ôffalferwurker. Dêr wurde se op in temperatuer van 3000 graden ferbrând.''

Medewerkers van de gemeente houden in de gaten waar de nesten zijn en sturen die inventarisatie door naar de opruimers. Dan komt er ook meteen een rood/wint lint om de boom. Wie zelf een nest ontdekt in een boom die nog niet is gemerkt, kan dat het beste doorgeven aan de gemeente Achtkarspelen of direct aan Pius Floris Boomverzorging.

Tekst: Fokke Wester

Lees ook: GGD waarschuwt: Eikenprocessierups weer in Fryslân gesignaleerd